Senior onderzoeker Marije Bakker licht toe dat de uitkomsten weinig ruimte voor twijfel laten: mensen in een kwetsbare positie krijgen nog altijd onvoldoende aandacht. Juist zij hebben vaak minder mogelijkheden om zich zelfstandig voor te bereiden op crises, zoals langdurige stroomuitval, cyberincidenten of geopolitieke spanningen.
Kwetsbaarheid is contextafhankelijk
Van burgers wordt verwacht dat zij zich minimaal 72 uur zelfstandig kunnen redden. Niet iedereen is daartoe in staat. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat er geen vaste groep ‘kwetsbaren’ bestaat. Kwetsbaarheid is contextafhankelijk en wordt beïnvloed door factoren zoals gezondheid, sociale netwerken, digitale vaardigheden en sociaaleconomische omstandigheden.
Het werken met profielen waarin zowel persoonskenmerken als de specifieke situatie worden meegenomen kan helpen om gerichter beleid en ondersteuning te ontwikkelen.
Beleid blijft achter bij erkenning
Hoewel gemeenten en veiligheidsregio’s het belang van dit vraagstuk erkennen, blijft de concrete uitwerking in de praktijk nog achter. Ook maatschappelijke organisaties geven aan dat zij bereid zijn om nauwer betrokken te worden bij zowel beleid als uitvoering.
Belangrijkste bevindingen uit het onderzoek
- Wie kwetsbaar is, hangt af van de context en het type crisis. Werken met profielen (persoon en situatie) is effectiever dan het afbakenen van vaste doelgroepen.
- Gemeenten hebben een algemene zorgplicht, maar specifieke wettelijke verplichtingen voor kwetsbare groepen zijn beperkt. In Bevolkingszorg op Orde 2.0 is wel vastgelegd dat zorg voor verminderd zelfredzamen een overheidstaak is.
- Organisaties zoals het Nederlandse Rode Kruis en het Leger des Heils benadrukken dat zelfredzaamheid per individu sterk verschilt.
- Maatschappelijke organisaties dragen actief bij via voorlichting en bijeenkomsten en willen gemeenten ondersteunen met kennis, netwerken en het ontlasten van de zorgketen.
- Gemeenten erkennen het belang, maar concrete acties blijven achter. Er is vaak onvoldoende zicht op wie hulp nodig heeft en welke ondersteuning passend is. Het vinden van een balans tussen eigen verantwoordelijkheid en ondersteuning blijft een uitdaging.
- Veiligheidsregio’s verschillen sterk in hun aanpak: van actief beleid tot een verkennende fase of nog geen actie. Dit hangt vaak samen met onduidelijkheid over doelgroepen en verantwoordelijkheden.
Oproep: van inzicht naar actie
De oproep uit het rapport is helder: neem mensen in een kwetsbare positie structureel mee in beleid, communicatie en maatregelen. Investeer in samenwerking en zorg voor toegankelijke en inclusieve informatievoorziening.
De volgende stap is daarom essentieel: van plannen naar actie. Alleen zo kan worden gewerkt aan een weerbare samenleving waarin iedereen daadwerkelijk kan meedoen.
Dit onderzoek is tot stand gekomen met medewerking van onder andere het Leger des Heils, het Nederlandse Rode Kruis, ANBO-PCOB, Ieder(in), de Nederlandse ggz, Sociaal Werk Nederland, UNICEF Nederland, MantelzorgNL en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.