Weerbaarheid begint bij elkaar: Hoe de ‘We Doen Het Samen-coalitie’ werkt aan sterke gemeenschappen

Maar volgens de organisaties achter de ‘We Doen Het Samen-coalitie’ begint echte weerbaarheid niet bij blikken bonen of overheidsfolders. Ze begint veel dichterbij. In de straat. In het buurthuis. Bij mensen die elkaar kennen.

Sterke gemeenschappen als basis

Binnen de coalitie werken o.a. maatschappelijke organisaties samen rond één gedeelde overtuiging: sterke gemeenschappen vormen de basis van een sterke samenleving. Dat gaat veel verder dan veiligheid alleen. Het raakt aan zorg, leefbaarheid, sociale cohesie, ontmoeting en de manier waarop mensen zich samen organiseren wanneer het moeilijk wordt.  “Veel beleid is georganiseerd per thema of per departement,” vertelt Annerike van LSA Bewoners. “Maar in buurten komt alles samen. Daar ervaren mensen niet afzonderlijk wat ‘veiligheid’ of ‘zorg’ is. Daar gaat het gewoon over samenleven.”

Die gedachte vormt de kern van de coalitie. Organisaties zoals LSA Bewoners en LVKK brengen elk hun eigen ervaring en netwerk mee. Zo werkt LVKK bijvoorbeeld vooral in dorpen en kleinere kernen, terwijl LSA sterk verankerd is in stedelijke buurten en complexe wijken. Juist die verschillen maken de samenwerking waardevol. Want hoewel de context anders is, herkennen alle organisaties uit de coalitie dezelfde nood: gemeenschappen sterker maken van binnenuit.

Volgens Winanda van LVKK weten inwoners vaak zelf heel goed wat nodig is om weerbaar te zijn. In een dorp aan de IJssel betekent dat bijvoorbeeld alert zijn bij hoogwater. Elders gaat

het eerder over medische hulp kunnen organiseren wanneer ambulances verder weg zijn. Gemeenschappen denken daar vaak al langer over na dan beleidsmakers vermoeden.  “Je merkt dat bewoners gewend zijn om naar elkaar om te kijken,” zegt ze. “Niet omdat iemand dat oplegt, maar omdat het ontstaat wanneer mensen verbonden zijn met hun omgeving.”

Meer dan een ‘noodpakket’

Toch voelen veel bewonersinitiatieven zich nog te weinig gehoord. Dat werd extra duidelijk toen het publieke debat over noodpakketten op gang kwam. De boodschap dat burgers zichzelf minstens 72 uur zelfstandig moeten kunnen redden, schoot bij heel wat lokale initiatieven in het verkeerde keelgat.  “Dat verhaal legt de nadruk op het individu, dat je je alleen moet redden” zegt Annerike. “Alsof weerbaarheid vooral betekent dat iedereen zich apart voorbereidt met water en conserven in huis. Terwijl heel veel bewonersgroepen net dagelijks bezig zijn met het tegenovergestelde: met elkaar verbonden blijven, elkaar nodig hebben.”  De coalitie wil daarom een ander verhaal naar voren schuiven. Een verhaal waarin gemeenschapskracht centraal staat. Waarin weerbaarheid niet alleen gaat over spullen, maar over relaties, vertrouwen en samenwerking.

Bewoners mee aan de beleidstafel

Dat zie je ook terug in de discussie rond noodsteunpunten. Toen overheden begonnen na te denken over locaties die tijdens crisissen een belangrijke rol kunnen spelen, wezen verschillende organisaties uit de coalitie op een opvallende realiteit: veel van die infrastructuur bestaat al lang.  “Buurthuizen, dorpshuizen en wijkcentra zijn vandaag al plekken waar mensen samenkomen en elkaar helpen,” vertelt Winanda. “Waarom zouden we compleet nieuwe structuren bouwen als die gemeenschapsplekken er al zijn?”

Het is volgens de coalitie een voorbeeld van hoe beleidsmakers soms voorbijgaan aan wat lokaal al aanwezig is. En precies daar probeert de samenwerking een verschil te maken: de stem van bewoners en gemeenschappen mee aan tafel brengen wanneer beleid vorm krijgt.

Die beweging lijkt stilaan effect te hebben. Waar bewonersorganisaties vroeger nauwelijks betrokken werden bij gesprekken over crisismanagement en veiligheid, groeit vandaag het besef dat sociale weerbaarheid minstens even belangrijk is als technische systemen.  “Je hoort steeds vaker dat buurthuizen, gemeenschappen en lokale netwerken essentieel zijn.” zegt Annerike. “En daar wordt ook steeds meer naar gehandeld, bijvoorbeeld LVKK en LSA worden gevonden op dit thema, lokaal zijn er al mooie samenwerkingen gestart maar een volwaardige samenwerking is het op veel plekken nog lang niet”

Een vernieuwde samenwerking tussen overheid en gemeenschap

Volgens beide organisaties blijft het wel zoeken naar een goede samenwerking met overheden. Want hoewel iedereen het belang van gemeenschappen erkent, is het in de praktijk niet altijd duidelijk wie welke rol opneemt.  “Sterke bewonersinitiatieven vragen ook iets van de overheid,” zegt Annerike. “Namelijk een open houding, dat ze soms ruimte laat. Niet alles zelf wil controleren of vastzetten in procedures.”  Dat betekent niet dat de overheid minder belangrijk wordt. Integendeel. Basisvoorzieningen, duidelijke communicatie en ondersteuning blijven cruciaal. Maar de coalitie pleit voor een model waarin overheden aansluiten op de werkwijze en kracht van gemeenschappen, en dus niet alles overnemen, maar juist samenwerken met wat lokaal al bestaat.

Weerbaarheid als gemeenschapskracht

En misschien ligt precies daar de grootste kracht van het huidige debat over weerbaarheid. Want naast crisisvoorbereiding brengt het ook iets anders op gang: mensen zoeken elkaar opnieuw op.  Buren beginnen gesprekken over hulp, voedsel, veiligheid of wat ze voor elkaar kunnen betekenen. Bewonersinitiatieven krijgen nieuwe energie. Gemeenschappelijke plekken worden opnieuw belangrijk.  “Weerbaarheid gaat uiteindelijk over gemeenschapskracht,” besluit Winanda. “Wat er ook op ons afkomt — klimaatverandering, crisissen of maatschappelijke onzekerheid — je hebt ongelooflijk veel aan mensen die elkaar kennen en weten hoe ze samen kunnen handelen.”

Misschien is dat wel de belangrijkste les van allemaal: dat een weerbare samenleving niet gebouwd wordt vanuit angst, maar vanuit verbinding.  En daarvan is WDHS-coalitie een mooi voorbeeld.